დღევანდელ კულტურაში ფერებს ხშირად ვუკავშირებთ სქესს — ვარდისფერი ფერი ასოცირდება გოგონებთან, სინაზესთან და ქალურობასთან, ხოლო ცისფერი — ბიჭებთან, სიმტკიცესა და მამაკაცურობასთან. თუმცა, ეს ფერადი სტერეოტიპები დროთა განმავლობაში ჩამოყალიბდა და მათი ისტორია ბევრად უფრო რთულია და მრავალფეროვანი, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს.
საზოგადოების ნაწილისთვის დღეს ვარდისფერი სინაზესთან, ქალურობასთან , ხოლო ცისფერი მამაკაცურობასთან ასოცირდება. თუმცა, ყოველთვის ასე არ ყოფილა. ეს ფერადი კოდები ისტორიაში შედარებით ახალია და ოდესღაც , მათი მნიშვნელობა საპირისპირო იყო. მოდით, გავიგოთ როგორ ჩამოყალიბდა აღნიშნული ტრადიცია და რა იყო მანამდე.
ისტორიული პერსპექტივა: ფერების გენდერული ასოციაციების წარმოშობა
მე-19 საუკუნემდე ჩვილებისთვის ტანსაცმელი ძირითადად თეთრი იყო, სქესის მიუხედავად. თეთრი ქსოვილი პრაქტიკულად იყო საუკეთესო ვარიანტი, რადგან ადვილად ირეცხებოდა და იტანდა ხშირ დამუშავებას. იმ პერიოდში, როგორც ბიჭები, ისე გოგონები ერთნაირ სამოსს — გრძელ კაბებს — ატარებდნენ. ეს ტრადიცია გაგრძელდა და ფართოდ გავრცელებული იყო, ვიდრე ფერების გენდერული მიკუთვნება გაჩნდებოდა.
მე-20 საუკუნის დასაწყისში ევროპასა და ამერიკაში ფერების გენდერული ნიშნები საპირისპირო იყო დღევანდელთან შედარებით: ვარდისფერი ფერი მიიჩნეოდა უფრო „მამაკაცურად“ და ენერგიულად, რადგან ის წითლის მსუბუქ ვერსიას წარმოადგენდა, რომელიც სიმამაცესა და ომთან ასოცირდებოდა.
ცისფერი, თავის მხრივ, იყო სიმშვიდისა და სიწმინდის ფერი, რომელიც ქალის სიფრთხილესა და ნაზობას მოიცავდა და ხშირად ღვთისმშობლის სიმბოლოსთან იყო დაკავშირებული.
ბავშვთა ტანსაცმელში ფერების გამოყენებაზე რეკომენდაციები მე-20 საუკუნის დასაწყისში ევროპასა და ამერიკაში გაჩნდა, თუმცა, იმ დროს ბიჭებისთვის ვარდისფერი, ხოლო გოგონებისთვის ცისფერი უფრო შესაფერისად მიიჩნეოდა.
აღნიშნული მიდგომა იმით იყო ახსნილი რომ ვარდისფერი წარმოიშვა წითლისგან: სიმამაცისა და ომის ფერისგან, მაშინ როცა ცისფერი, სინაზესა და სიწმინდესთან ასოცირდებოდა და ღვთისმშობლის სიმბოლოს წარმოადგენდა.
როდის და რატომ მოხდა ცვლილება?
მე-20 საუკუნის შუა პერიოდში ფერთა ასოციაციები შეიცვალა. მკვლევარები ამას საბავშვო ტანსაცმლის მწარმოებლების მარკეტინგულ სტრატეგიებს უკავშირებენ. 1940-იან წლებში აშშ-ში აქტიურად დაიწყეს იდეის გავრცელება, რომ ვარდისფერი გოგონებისთვისაა, ხოლო ცისფერი ბიჭებისთვის, რაც ხელს უწყობდა მეტი ტანსაცმლისა და აქსესუარების გაყიდვას, რადგან ნივთები, “სპეციფიკური” თითოეული სქესისთვის ხდებოდა.
როგორ უყურებენ ფერებს დღეს?
21-ე საუკუნეში ფერებთან დაკავშირებული საზღვრები კვლავ იშლება. სულ უფრო ხშირად ვხვდებით ვარდისფერში გამოწყობილ ბიჭებსა და ცისფერ ტანსაცმელში ჩაცმულ გოგონებს. მოდის ბრენდები აქცენტს გენდერულად ნეიტრალურ კოლექციებზე აკეთებენ, ხოლო ფსიქოლოგები და სოციოლოგები აღნიშნავენ, რომ ფერად სტერეოტიპებს მეცნიერული დასაბუთება არ აქვთ.
მარკეტინგის როლი ფერების გენდერულ დანაწილებაში
1940-იან წლებში, განსაკუთრებით აშშ-ში, ფერების გენდერული მითითებები მტკიცედ დაუმკვიდრდა, რაც განპირობებული იყო საბავშვო ტანსაცმლისა და სათამაშოების მწარმოებელთა მარკეტინგული სტრატეგიებით. კომპანიებმა მიზანმიმართულად დაახარისხეს პროდუქცია სქესის მიხედვით, რაც ხელს უწყობდა მეტი ნივთის გაყიდვას. შედეგად, ვარდისფერი ფერი ოფიციალურად გაერთიანდა გოგონების ფერად, ხოლო ცისფერი — ბიჭების ფერად.
ამ სტრატეგიამ სოციალური სტერეოტიპების განმტკიცებაც მოიტანა, რომლის შედეგებიც დღესაც გვხვდება ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში — მათ შორის, ინტერიერის დიზაინშიც.
ინტერიერის დიზაინი და ფერების გენდერული მნიშვნელობები დღეს
თანამედროვე ინტერიერში ფერების გენდერული ჩარჩოები სულ უფრო იშლება და მათი გამოყენება ხდება მეტად თავისუფალი და მრავალფეროვანი. ვარდისფერი ფერი ხშირად გამოიყენება როგორც ენერგიული, და სიცოცხლით სავსე ელემენტი მისაღებ ოთახებში, საოფისე სივრცეებში და საერთო სივრცეებში, სადაც საჭიროა პოზიტიური განწყობის შექმნა.
ცისფერი, თავისი სიმშვიდისა და ჰარმონიის თვისებით, იდეალურია საძინებელში, აბაზანაში ან სამუშაო ოთახში — სივრცეებში, სადაც დასვენება და ფოკუსირება მნიშვნელოვანია.
საბავშვო ოთახებში ფერების არჩევანი უფრო მეტად მიუთითებს გენდერულად ნეიტრალურ, ბუნებრივ ტონალობებზე — ბეჟი, კრემისფერი, მწვანე, ყვითელი. ეს ფერები ხელს უწყობენ ბავშვის თავისუფალ განვითარებას, შემოქმედებით აზროვნებას და სტერეოტიპების დაძლევას.
ფერის მნიშვნელობა ინტერიერში — სამომავლო პერსპექტივა
ფერები ინტერიერის დიზაინში აღარ არის მხოლოდ გენდერული ნიშნების მატარებელი. ესაა უტყუარი საშუალება, რომლითაც სივრცე ინარჩუნებს თავის განწყობას და ემოციებს. თანამედროვე დიზაინში ფერი უნდა შეირჩეს არა სქესის შესაბამისად, არამედ იმ ფუნქციის, რომლისთვისაც ოთახი გამოიყენება, და მომხმარებლის ინდივიდუალური გემოვნების მიხედვით.
ამიტომ ინტერიერის დიზაინში ფერების თავისუფლება და ინოვაციურობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ფერები იქცევიან როგორც სივრცის ენა — ამაგრებენ სტილს, ავსებენ განწყობას და გამოხატავენ პიროვნულ იდენტობას.
დასკვნა
ფერების გენდერული ასოციაციები კულტურული კონსტრუქციებია, რომლებიც იცვლება დროისა და საზოგადოებრივი საჭიროებების შესაბამისად. ისტორიული წარსულის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია, რომ ინტერიერის დიზაინში ფერები გამოყენებული იყოს თავისუფლად, ინდივიდუალურად და არა მოძველებული სტერეოტიპების ჭეშმარიტებად აღქმის საფუძველზე.